{"id":460,"date":"2024-01-05T14:00:34","date_gmt":"2024-01-05T14:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/mublog.net\/?p=460"},"modified":"2024-01-05T17:07:51","modified_gmt":"2024-01-05T17:07:51","slug":"tuva-ozerk-cumhuriyetindeki-kutlukayanin-turk-ve-dunya-ekinindeki-onemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mublog.net\/index.php\/2024\/01\/05\/tuva-ozerk-cumhuriyetindeki-kutlukayanin-turk-ve-dunya-ekinindeki-onemi\/","title":{"rendered":"TUVA \u00d6ZERK CUMHUR\u0130YET\u0130NDEK\u0130 KUTLUKAYA\u2019NIN T\u00dcRK VE D\u00dcNYA EK\u0130N\u0130NDEK\u0130 \u00d6NEM\u0130"},"content":{"rendered":"\n

1- \u00d6zet<\/p>\n\n\n\n

1-1 Ama\u00e7<\/p>\n\n\n\n

Bilindi\u011fi gibi T\u00fcrk kaya yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n k\u00f6kenleri ve ya\u015f\u0131, tart\u0131\u015f\u0131lan ama sonu\u00e7lanmam\u0131\u015f, bilinmeyen dolu bir konudur.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131, Tuva \u00d6zerk Cumhuriyetindeki S\u00fclyek Karay\u00fcs Yaz\u0131t\u0131n\u0131n (E 39) ele al\u0131nmam\u0131\u015f bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinin ard\u0131ndan, \u00e7\u00f6z\u00fcme dayanarak T\u00fcrk\u00e7enin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n zaman\u0131n\u0131 belirlemektir.<\/p>\n\n\n\n

Sav\u2019\u0131m: \u201dBulgulara g\u00f6re bu T\u00fcrk kaya yaz\u0131t\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131 en az 6000 y\u0131l olmal\u0131d\u0131r!\u201d<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n

1-2 Y\u00f6ntem<\/p>\n\n\n\n

Kaya Bedizleri ile yaz\u0131t\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkisi, \u2018nitel ara\u015ft\u0131rma\u2019 y\u00f6ntemi kullan\u0131larak, dil ile ilgili g\u00f6stergebilim ba\u011flam\u0131nda, yorum bilimi \u00e7er\u00e7evesinde, tamga ve kavram yaz\u0131 \u00f6rnekleri ile ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ele al\u0131nacak belgeler bilgisunardan (internet) ula\u015f\u0131labilen bilimsel makaleler ve betik\u2019lerden derlenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fimiz, \u2018Kutlu kaya\u2019 adl\u0131 kayada g\u00fcre\u015fen iki devenin alt\u0131ndaki \u00fc\u00e7 tamga ve bir kavram yaz\u0131 \u00f6rne\u011finden olu\u015fan yaz\u0131t dizgesidir.  <\/p>\n\n\n\n

Dizge ve do\u011fal olarak tamgalar, yorum bilim, anlambilim, dizilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcmlenerek s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ilk anlam\u0131n\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu ya da kurguland\u0131\u011f\u0131 ortaya konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. Ula\u015f\u0131lan bulgular ya da \u00e7\u00f6z\u00fcmleme \u00f6ncellikle T\u00fcrk\u00e7e a\u00e7\u0131s\u0131ndan yorumlanarak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131 sav\u2019 a yan\u0131t olarak \u00f6nerilecektir.<\/p>\n\n\n\n

Yine bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler sonucunda daha \u00f6nce ele al\u0131nmam\u0131\u015f \u2018P\u2019 tamgam\u0131z\u0131n g\u00f6sterge bilimi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle yorum bilimi ve anlam bilimi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n Bat\u0131 dillerine yans\u0131malar\u0131 \u00f6rneklerle k\u0131saca irdelenecektir. S\u00f6zc\u00fcklerin k\u00f6kenleri k\u0131saca incelenecektir.<\/p>\n\n\n\n

1-3 Bulgular<\/p>\n\n\n\n

Ama\u00e7 alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda aktar\u0131lan \u00e7er\u00e7evede, ele al\u0131nan belgelerdeki veriler \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi\u011finde, tamga dizgesindeki s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ne oldu\u011fu (ilk anlam\u0131) belirlenebildi. Bulgunun kaya resmiyle ilgili oldu\u011fu; dahas\u0131 eksiksiz uyu\u015ftu\u011fu g\u00f6zlendi. Bu uyu\u015fmaya dayanarak yaz\u0131t ile kaya resminin ayn\u0131 zamanl\u0131 (e\u015f zamanl\u0131) oldu\u011fu de\u011ferlendirildi.<\/p>\n\n\n\n

1-4 Sonu\u00e7lar<\/p>\n\n\n\n

Kaya resmindeki canl\u0131n\u0131n Antropolojik ge\u00e7mi\u015fi de\u011ferlendirildi\u011finde ve yaz\u0131t ile kaya resminin e\u015f zamanl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme dayanarak savda dile getirilen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn do\u011frulu\u011fu kan\u0131tlanmaktad\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

1-5 S\u00f6zc\u00fckler<\/p>\n\n\n\n

Dil, nitel ara\u015ft\u0131rma, g\u00f6stergebilim, kaya bediz\u2019i (resim yaz\u0131, petroglif ), kavram yaz\u0131 (ideogram, anlaml\u0131 logogram), tamga, dizge, anlam bilim (semantik), yorum bilim (hermeneutik), dizilim(sentaks). K\u00f6kenbilim (etimoloji)<\/p>\n\n\n\n

Not: S\u00f6zc\u00fcklerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yazar\u0131na \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. \u0130rdeleme ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleme a\u015famalar\u0131 bu tan\u0131mlara g\u00f6re ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1-5.1 Dil nedir? (yazar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dil, ilk dili olacak d\u00fczeyde evrimle\u015fmi\u015f atalar\u0131m\u0131zdan ba\u015flayarak, birey olarak kavrayabildi\u011fimiz, olan-biten her \u015feyin, zaman, ortam (uzay-oylum), y\u00f6n ve hareket ana de\u011fi\u015fkenleri kullan\u0131larak; benzetme a\u015famas\u0131n\u0131(*1) ge\u00e7ecek \u015fekilde, \u015fekiller ve sesler ile olu\u015fturulan izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr!<\/strong> (DURLU 1, s.5)<\/p>\n\n\n\n

*1 \u2018benzetme a\u015famas\u0131\u2019 ve tan\u0131m\u0131 verilen dil\u2019 in olu\u015fum s\u00fcrecindeki di\u011fer a\u015famalar \u2018diferansiyel denklem\u2019 d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015fir! (yazar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

 <\/em><\/strong>\u201cTamgan\u0131n k\u00f6keni \u00f6rnekteki gibi bir olgunun yans\u0131mas\u0131 de\u011fildir. Anlam ile tamga aras\u0131nda t\u00fcretilme (diferansiyel) ya da de\u011fi\u015fme ili\u015fkisi vard\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7taki kavranan olgu pe\u015f pe\u015fe t\u00fcretilerek sonunda tamgaya d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Tamgadan imceye ve son olarak sesleme ve s\u00f6zc\u00fcklere ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r. K\u00f6ken bu de\u011fi\u015fmelerle ilgilidir; ancak bu de\u011fi\u015fimlerin do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi sonucu bilinir olabilir\u201d ,<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015fkenleri s\u0131ralayal\u0131m: Ki\u015fi akl\u0131 (ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fi\u015fken), zaman, ortam, y\u00f6n, devinim, \u015fekiller, sesler! Bunlar ana de\u011fi\u015fkenler, bunlardan da ikinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcrev de\u011fi\u015fkenler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli dil kurgulan\u0131rken. Bu \u2018t\u00fcretik (diferansiyel) denklem\u2019 (*2) in \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc dili do\u011fru bilmemizi sa\u011flar. (DURLU 2, b\u00f6l\u00fcm 1.2)<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

*2 S\u00f6zl\u00fck, Oxford Languages<\/a> sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131ndan tan\u0131mlar, Diferansiyel denklem,<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130\u00e7inde bir de\u011fi\u015fkenin bilinmeyen bir fonksiyonu ve bu fonksiyonun de\u011fi\u015fkene g\u00f6re \u00e7e\u015fitli basamaklardan t\u00fcrevleri bulunan denklem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1-5.2 Nitel ara\u015ft\u0131rma nedir?<\/p>\n\n\n\n

        \u0130nsan, olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k bir fizyolojik sisteme ve bu sistem ile b\u00fct\u00fcnle\u015fik psikolojik s\u00fcre\u00e7lere sahip bir varl\u0131k olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, sosyal alanda di\u011fer insanlarla ileti\u015fimi bak\u0131m\u0131ndan sosyolojik bir varl\u0131kt\u0131r. Bu denli karma\u015f\u0131k bir yap\u0131y\u0131 salt nicel ve deneysel bulgularla anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak ya da her insan\u0131n genellenebilir ilkeler b\u00fct\u00fcn\u00fc oldu\u011funu savunmak sorunlu bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fen duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve zihin yap\u0131s\u0131 ile sosyal alandaki dinamik ili\u015fkilere verdi\u011fi tepkinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda insan\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yakla\u015f\u0131mla a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n daha uygun olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (Merriam ve Grenier, 2019 (3, s.2)<\/p>\n\n\n\n

\u201cNitel ara\u015ft\u0131rma, insan\u0131n kendi potansiyelini anlamas\u0131, s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmesi ve \u00e7abas\u0131yla in\u015fa etti\u011fi sosyal yap\u0131 ve sistemlerin derinliklerini ke\u015ffetmek i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi bilgi \u00fcretme bi\u00e7imlerindendir.\u201d (Yazar\u0131n notu: Dil bu toplum sistemlerinin en karma\u015f\u0131k olan\u0131d\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n

Nitel y\u00f6ntemle desenlenmi\u015f ara\u015ft\u0131rmalarda incelenen olay veya olgu hakk\u0131nda derin bir alg\u0131ya ula\u015fma gayreti s\u00f6z konusudur (Morgan, 1996). Nitel ara\u015ft\u0131rmalarda genellikle g\u00f6zlem, g\u00f6r\u00fc\u015fme, dok\u00fcman ve s\u00f6ylev analizi gibi nitel veri toplama tekniklerinin kullan\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda, insana ili\u015fkin alg\u0131 ve olaylar\u0131n, sosyal ger\u00e7eklikte ve do\u011fal ortam\u0131nda derinlemesine incelenmesinin esas oldu\u011fu nitel ara\u015ft\u0131rma, farkl\u0131 disiplinleri birle\u015ftiren b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na da sahiptir\u201d(5*) (BALTACI, s. 3)<\/p>\n\n\n\n

1-5.3 G\u00f6stergebilim nedir?<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6stergebilim i\u015faretler bilimidir; herhangi bir arac\u0131n (veya t\u00fcr\u00fcn) i\u015faret sistemi olarak incelenmesidir. G\u00f6stergebilim ileti\u015fim i\u00e7in kullan\u0131labilecek her \u015feyi (\u00f6rne\u011fin kelimeleri, imajlar\u0131, m\u00fczi\u011fi, \u00e7i\u00e7e\u011fi) inceler. Anlam\u0131n ne oldu\u011funa de\u011fil \u00f6ncelikle anlam\u0131n nas\u0131l yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na bakar. G\u00f6stergebilimi Avrupa\u2019da ba\u015flatan 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Ferdinand de Saussure olmu\u015ftur. (Erdo\u011fan, 2002: 111). Ferdinand de Saussure taraf\u0131ndan bu alan \u201csemiology\u201d olarak isimlendirilmi\u015ftir. Ama\u00e7 olarak g\u00f6stergelerin do\u011fas\u0131n\u0131, topluma etkisini ve y\u00f6neten yasalar\u0131 incelemek olarak ortaya koymu\u015ftur. (Erdo\u011fan, 2002:349) (Y\u00dcKSEL, 4, s. 4)<\/p>\n\n\n\n

2.1. \u0130\u015faret (im) veya G\u00f6sterge (sign)<\/a><\/p>\n\n\n\n

        Bir fikir, bir emir veya arzuyu ta\u015f\u0131yan bir faaliyet, hareket veya jesti anlat\u0131r. Bir olan\u0131, durumu veya niteli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6neren bir \u015fey; bir fikir, arzu, enformasyon, emir iletmek i\u00e7in kullan\u0131lan jest veya faaliyet; enformasyon veya y\u00f6n tayini iletmek veya reklam\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in \u00e7evreye konan poster, levha ve benzerleri; bir kelime, s\u00f6zc\u00fck, i\u015flev yerini alan ayg\u0131t veya \u015fekil; bir \u015feyin i\u015fareti, belirtisi; g\u00f6stergesi. \u0130\u015faretler bir \u015feyin kan\u0131t\u0131n\u0131 anlat\u0131rlar. (Erdo\u011fan, 2002:352)<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, Ankara, U\u011fur Mumcu, Ecevit, \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131 belli \u015feyleri i\u015faret ederler. Fakat k\u00fclt\u00fcr, ahl\u00e2k, ak\u0131l, d\u00fc\u015f\u00fcnce, kent, sevgi, de\u011fer gibi kelimelere geldi\u011fimizde, i\u015faret ile i\u015faret etti\u011fi \u015fey aras\u0131ndaki ili\u015fki a\u00e7\u0131k ve somut olmaktan uzakla\u015f\u0131r. Saussure bu sorunu \u201cdilsel i\u015faret bir \u015feyi ve bir ismi birle\u015ftirmez, fakat bir kavram ve ses imaj\u0131n\u0131 birle\u015ftirir\u201d diyerek \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. (Saussure, 19+71:98, aktaran, Erdo\u011fan,2002:114)<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6stergebilimde kelimeler, imajlar veya anlam\u0131n anlam\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her \u015fey i\u015faret olabilir. Her i\u015faret, i\u015faret eden (i\u015faret edenin materyal bi\u00e7imi; g\u00f6steren; anlam\u0131 veren) ve i\u015faret edilenden (i\u015faretin temsil etti\u011fi kavramdan; g\u00f6sterilenden; anlam verilenden) olu\u015fur (Erdo\u011fan, 2002: 114)  <\/p>\n\n\n\n

Do\u011fal dil ba\u011flam\u0131nda, Saussure\u2019a g\u00f6re, i\u015faret eden ile edilen aras\u0131nda zorunlu bir ba\u011f yoktur. \u0130li\u015fki (conventional) geleneksel ve keyfidir. Her dil i\u015faret edenler aras\u0131nda (\u00f6rne\u011fin kap\u0131, yap\u0131, sap\u0131, \u00e7ap\u0131) ve i\u015faret edilenler aras\u0131nda (\u00f6rne\u011fin s\u0131\u011f\u0131r, s\u00fcr\u00fc, davar, koyun) farkl\u0131l\u0131klar kor. (Erdo\u011fan, 2002: 116).    <\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret: Yaz\u0131l\u0131 kelime \u201cev\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret eden: e ve v harfleri<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015faret edilen kavram: Ev kategorisi<\/p>\n\n\n\n

2.2 \u0130\u015faret eden (anlam veren) ve i\u015faret edilen (anlam verilen)<\/p>\n\n\n\n

        Saussure i\u015faretin ses imaj\u0131 ve kavram\u0131 i\u00e7ine b\u00f6l\u00fcnmesini biraz mu\u011flak g\u00f6rd\u00fc; kavrama anlam verilen veya i\u015faret edilen ve ses imaj\u0131n\u0131 ise i\u015faret eden anlam veren olarak isimlendirdi. Bu ikisi birlikte i\u015fareti (sign) olu\u015ftururlar. (\u015eekil 1)  (Y\u00dcKSEL, s. 7)<\/p>\n\n\n\n

\u015eekil 1. Saussure\u2019a g\u00f6re i\u015fareti (g\u00f6sterge) olu\u015fturan \u00f6geler<\/p>\n\n\n\n

\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
\u015eekil 1. Saussure\u2019a g\u00f6re i\u015fareti (g\u00f6sterge) olu\u015fturan \u00f6geler<\/figcaption>
\n